RNA-microscoop brengt tumor in 3D in kaart
Hoe cellen zich in een weefsel organiseren, is cruciaal om te begrijpen hoe ze samenwerken – en hoe kinderkanker ontstaat. Benedetta Artegiani en Delilah Hendriks werken aan een nieuwe methode om tumorweefsel in 3D in kaart te brengen. Niet met een traditionele microscoop, maar door de ruimtelijke informatie in RNA te analyseren.
Om te begrijpen hoe cellen in een weefsel met elkaar communiceren, is kennis over hun ruimtelijke organisatie essentieel. 3D-informatie kan ook ‘eilandjes’ binnen een weefsel laten zien van cellen met verschillende eigenschappen. Dit kan bijvoorbeeld inzicht geven in waarom een tumor slechts gedeeltelijk op een behandeling reageert.
Onderzoeksgroepsleiders aan het Prinses Máxima Centrum, Benedetta Artegiani en Delilah Hendriks, werken daarom aan een techniek die DNA- en RNA-informatie gebruikt om biologische informatie van tumoren direct in hun 3D-omgeving te onderzoeken.
Dunne plakjes
Om een tumor in 3D te bekijken, kunnen onderzoekers een microscoop gebruiken met fluorescerende markers die bepaalde cellen doen oplichten. Met nieuwe technologieën, bijvoorbeeld het zogenaamde spatial transcriptomics, kunnen ze op een dieper niveau naar genetische informatie kijken. Maar bij beide methoden moet het weefsel eerst in dunne plakjes worden gesneden. Het weefsel blijft dus niet intact, en de 3D-resolutie gaat verloren – en daarmee ook sommige biologische informatie.
Ruimtelijke informatie zonder te snijden
Samen met een internationaal consortium werken Artegiani en Hendriks aan een manier om spatial transcriptomics direct in 3D toe te passen op menselijk tumorweefsel. ‘We analyseren de unieke moleculaire vingerafdruk van elke kankercel in de tumor. Dit geeft inzicht in de activiteit en locatie van elke cel. Maar dat doen we met een cruciaal verschil: zónder het weefsel in stukjes te snijden om het DNA en RNA uit elke cel te halen,’ legt Delilah Hendriks, co-leider van de Artegiani & Hendriks groep, uit. ‘In plaats daarvan gebruiken we netwerken van moleculaire informatie waarmee we de positie van elke cel in ons 3D-model kunnen bepalen.’
Toekomst: diagnose en behandeling verbeteren
Een onderzoeksconsortium onder leiding van het KTH Royal Institute of Technology in Zweden voert het project, genaamd Voluminex, uit. Het team ontving recent een prestigieuze Pathfinder Open-subsidie, deel van het Horizon Europe programma van de European Innovation Council.
Artegiani en Hendriks willen de techniek toepassen in hun onderzoek naar de hersentumor-organoïden die ze in hun groep hebben ontwikkeld. ‘Door de ruimtelijke informatie in DNA te gebruiken, hopen we een kostenefficiënte manier te vinden om tumoren en organoïden driedimensionaal in kaart te brengen,’ zegt Benedetta Artegiani, co-leider van de Artegiani & Hendriks groep. ‘Deze methode kan niet alleen helpen om de interactie tussen tumor- en gezonde cellen te bestuderen, maar ook toegepast worden in de kliniek voor tumoranalyse van elk kind. Snelle, betaalbare 3D tumor-snapshots kunnen diagnose verbeteren, en mogelijk zelfs leiden tot nieuwe behandelingen.’
Het Voluminex-consortium bestaat uit vijf partners: KTH Royal Institute of Technology, het Prinses Máxima Centrum, Karolinska Institutet, Single Technologies AB en Sorbonne University. Het project ontving een subsidie van €3 miljoen.
GenDx en Treos Bio kondigen samenwerking aan voor de ontwikkeling van een HLA-gebaseerde companion diagnostic voor de kankerimmunotherapie PolyPEPI1018
GenDx, een bedrijf van Eurobio Scientific en gevestigd in Nederland, gespecialiseerd in moleculaire diagnostiek voor transplantatie, heeft vandaag een samenwerking aangekondigd met Treos Bio, een in het Verenigd Koninkrijk gevestigd bedrijf in de klinische fase dat werkt aan een nieuwe generatie effectieve, kant-en-klare peptide-immunotherapieën tegen kanker. GenDx en Treos Bio gaan samenwerken aan de ontwikkeling en validatie van een geïntegreerde companion diagnostic (CDx) HLA-typeringstest voor Treos Bio’s peptide-immunotherapiekandidaat PolyPEPI1018, bedoeld voor de behandeling van microsatellietstabiele (MSS) colorectale kanker.
Alan Hanjalic nieuwe decaan Bètawetenschappen
Prof. dr. Alan Hanjalic is per 1 juli 2026 door het College van Bestuur van de Universiteit Utrecht (UU) benoemd tot decaan van de faculteit Bètawetenschappen. Hij zal ook worden benoemd tot hoogleraar aan de UU. Hanjalic is momenteel hoogleraar informatica en voorzitter van de afdeling Intelligent Systems aan de TU Delft.
Bouwen aan energie-onafhankelijkheid op het Utrecht Science Park
Op het Utrecht Science Park werken vijf instellingen samen aan een collectief warmte-koude-opslagsysteem (WKO). Daarmee zetten zij een belangrijke stap richting een toekomstbestendig en grotendeels fossielvrij energiesysteem. Er wordt een warmte- en koudebron geïnstalleerd om de eerste gebouwen aan te sluiten. In 2030 zullen naar verwachting meerdere gebouwen zijn aangesloten op deze gezamenlijke infrastructuur. Door warmte en koude slim te delen, vermindert de campus haar afhankelijkheid van aardgas en externe energiebronnen aanzienlijk.
UtrechtInc is erkend in de Financial Times-ranking “Europe’s Leading Startup Hubs 2026.”
Hoewel UtrechtInc trots is op deze erkenning, zijn de echte sterren van dit verhaal de ondernemers, onderzoekers en studenten die elke dag door de deuren van de incubator lopen.