Utrecht Science Week: René van Westen over een kouder Nederland in een warmere wereld

Door klimaatverandering komt de Atlantische Oceaancirculatie onder druk te staan. Wetenschappers onderzoeken daarom hoe stabiel de circulatie is, hoe groot de kans is dat deze in de toekomst sterk verzwakt of stilvalt en wat daarvan de gevolgen zijn voor Nederland en de rest van de wereld.

Tijdens de Utrecht Science Week geeft René van Westen, postdoctoraal onderzoeker aan de Universiteit Utrecht, de lezing Een kouder Nederland in een warmere wereld — hoe kan dat? Hij vertelt over de werking van de Atlantische Oceaancirculatie, de mogelijke gevolgen van een instorting en de vraag hoe dichtbij zo’n scenario daadwerkelijk is. Vooruitlopend op zijn lezing spreken we met René over de Warme Golfstroom, een mogelijke Kleine IJstijd en de gevolgen daarvan voor ons dagelijks leven.

Hoe waarschijnlijk en hoe dichtbij is het verdwijnen van de Warme Golfstroom?

Dit is een actieve discussie binnen de wetenschap en heeft ook veel belangstelling bij beleidsmakers. Recente studies hebben laten zien dat de grootschalige Atlantische Oceaancirculatie (AMOC), waar de Warme Golfstroom onderdeel van is, instabiel kan worden onder de hedendaagse opwarming. Het merendeel van de klimaatmodellen laat zien dat de AMOC rond 2060 kritisch instabiel wordt, maar er zijn ook genoeg klimaatmodellen die dit niet laten zien. Vanaf het moment dat de AMOC kritisch instabiel wordt, duurt het nog tientallen jaren voordat de circulatie helemaal tot stilstand komt.

Is er iets aan te doen?

Jazeker. Recent onderzoek geeft aan dat de snelheid van opwarming bepaalt of de AMOC kritisch instabiel wordt. Hoe trager de opwarming verloopt, des te stabieler de AMOC blijft. Als we de hedendaagse opwarming sterk beperken, wordt de kans op stilvallen ook kleiner. Dit kunnen we bereiken door minder broeikasgassen uit te stoten.

Kun je een paar voorbeelden geven van de gevolgen voor ons dagelijks leven?

Als de AMOC instort, krijgen we een herverdeling van warmte over de planeet. Voor Noordwest-Europa, inclusief Nederland, betekent dat doorgaans (zeer) koudere winters met sterkere winterstormen, drogere zomers en een snellere zeespiegelstijging. De tropische regenbanden verschuiven zuidwaarts en het zuidelijke halfrond ziet juist extra opwarming.

Wat betekent een Kleine IJstijd voor de economie?

Onze infrastructuur en voedselzekerheid zijn gebouwd en ontworpen rondom het hedendaagse zachte zeeklimaat. Mochten we overgaan naar een veel kouder en droger klimaat, dan kan dit problemen met zich meebrengen. Denk bijvoorbeeld aan waterleidingen die op een bepaalde diepte liggen en tijdens de wintermaanden zouden kunnen bevriezen.

Ieder jaar een Elfstedentocht?

Lopend onderzoek in samenwerking met het KNMI laat zien dat dit een mogelijkheid is. De (zeer) koude winters leveren voldoende ijsgroei op zodat we de tocht der tochten kunnen organiseren. Maar dit komt natuurlijk wel tegen een hoge prijs, gezien alle andere klimaatimpacts voor Nederland, Europa en de planeet.

Lezing ‘Een kouder Nederland in een warmere wereld — hoe kan dat?’

Tijdens de Utrecht Science Week geeft René van Westen op dinsdag 29 september 2026 een lezing over de mogelijke gevolgen van een verzwakkende of instortende Atlantische Oceaancirculatie.

Programma

• 15.30 uur – Start
• 16.00 uur – Lezing en vragen aan de spreker
• 17.00 uur – Borrel

Locatie: Kantoor Stichting Utrecht Science Park, Heidelberglaan 11, Utrecht
Taal: Nederlands
Entree: gratis, aanmelden verplicht

René van Westen is postdoctoraal onderzoeker aan de Universiteit Utrecht. Hij houdt zich bezig met het mogelijk stilvallen van de Atlantische Oceaancirculatie en is actief in wetenschapscommunicatie. De lezing is toegankelijk voor iedereen vanaf 12 jaar en voorkennis is niet nodig.